W polskich szkołach od lat prowadzone są termomodernizacje – wymieniane są okna, ocieplane ściany i modernizowane są instalacje grzewcze, aby ograniczyć zużycie energii. Znacznie rzadziej mówi się jednak o tym, jak rosnąca szczelność budynków wpływa na jakość powietrza w klasach. Pomiary prowadzone w polskich placówkach edukacyjnych wskazują na wyraźny problem, który może bezpośrednio wpływać na koncentrację, samopoczucie i komfort uczniów podczas zajęć.
Z tego wpisu dowiesz się:
Wyniki pomiarów stężenia CO₂ w polskich szkołach
Długoterminowy monitoring prowadzony od stycznia 2025 r. w Zespole Szkół nr 4 w Olkuszu objął dwie sale lekcyjne – jedną z wentylacją grawitacyjną, a drugą z wentylacją mechaniczną. Różnice w jakości powietrza były wyraźne. W sali z wentylacją grawitacyjną stężenie CO₂ podczas zajęć regularnie osiągało wartości od 1500 do 2500 ppm, a chwilowe maksima przekraczały 4000 ppm. W sali z wentylacją mechaniczną poziom CO₂ utrzymywał się natomiast zazwyczaj w zakresie od 700 do 1000 ppm.
Dla porównania, zgodnie z normą PN-EN 16798-1:2019, w pomieszczeniach zaliczanych do kategorii II – obejmującej m.in. typowe sale lekcyjne – różnica między stężeniem CO₂ wewnątrz i na zewnątrz budynku nie powinna przekraczać 800 ppm. Przy typowym stężeniu CO₂ na zewnątrz wynoszącym około 400-450 ppm oznacza to poziom w sali rzędu 1200-1250 ppm. Pomiary wykonane w Olkuszu w sali z wentylacją grawitacyjną regularnie przekraczały tę wartość, podczas gdy w sali z wentylacją mechaniczną stężenie CO₂ pozostawało zazwyczaj znacznie niższe.
Potwierdzają to również badania prowadzone przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (dalej: NCBR) w ramach przedsięwzięcia „Wentylacja dla szkół i domów”. W okresach największego obciążenia stężenie CO₂ w salach lekcyjnych sięgało 3000-4000 ppm. Wyniki opisanych wyżej pomiarów wskazują na to, że w wielu szkołach wymiana powietrza jest niewystarczająca.
To też może Cię zainteresować: Rekuperacja w domu – 10 korzyści, których nie daje wentylacja grawitacyjna
Jak wysokie stężenie CO₂ wpływa na uczniów?
Stężenie CO₂ na poziomach typowo notowanych w salach lekcyjnych nie stanowi zagrożenia toksykologicznego. Jest natomiast miarodajnym wskaźnikiem skuteczności wentylacji i pozwala ocenić, czy zapewnia ona odpowiednią wymianę powietrza.
Wysokie stężenie CO₂ jest jednocześnie sygnałem, że w pomieszczeniu może gromadzić się również więcej innych zanieczyszczeń, a wymiana powietrza jest niewystarczająca. W takich warunkach uczniowie mogą częściej doświadczać:
- senności i uczucia zmęczenia podczas kolejnych lekcji;
- bólów głowy;
- problemów z koncentracją i wolniejszego przyswajania nowych treści;
- większej podatności na rozproszenie uwagi, szczególnie w drugiej połowie dnia.
W szkole w Olkuszu nauczyciele obserwujący obie sale wskazywali, że w pomieszczeniu z wentylacją mechaniczną uczniowie byli mniej senni i lepiej się koncentrowali. Odnotowano również mniej dolegliwości alergicznych, co wiązano z filtracją powietrza nawiewanego, ograniczającą napływ pyłów zawieszonych, pyłków roślin i zanieczyszczeń komunikacyjnych.
Polecamy: Korzyści z rekuperacji dla domu – wpływ na przegrody i materiały budowlane
Termomodernizacje w szkołach a sprawność wentylacji
Wysokie stężenia CO₂ obserwowane w szkołach nie są przypadkowe. W wielu budynkach podobny problem pojawia się zwykle po modernizacji, jeśli wraz z poprawą jego szczelności nie zostanie odpowiednio dostosowana wentylacja.
Wymiana starych, nieszczelnych okien na nowe, szczelne oraz ocieplenie budynku ograniczają naturalny napływ powietrza z zewnątrz. W efekcie system wentylacji grawitacyjnej, który wcześniej wykorzystywał nieszczelności budynku jako drogę dopływu powietrza, nie zapewnia wystarczającej wymiany powietrza.
Termomodernizacja w szkołach poprawia więc efektywność energetyczną budynku, ale jeśli nie obejmuje również wentylacji, może przyczynić się do wzrostu stężenia CO₂ w salach lekcyjnych.
Jak poprawić wentylację w szkołach?
Dane z Olkusza oraz pomiary NCBR wskazują, że w szczelnych, zmodernizowanych budynkach szkolnych wentylacja naturalna często nie zapewnia odpowiedniej wymiany powietrza.
W przypadku nowych budynków szkolnych lub kompleksowej modernizacji istniejących warto rozważyć centralny system wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Z kolei w istniejących szkołach, gdzie przebudowa całej instalacji wentylacyjnej jest trudniejsza i bardziej kosztowna, alternatywą mogą być zdecentralizowane systemy z indywidualnymi jednostkami wentylacyjnymi montowanymi w poszczególnych salach. Dzięki temu nie ma potrzeby budowania rozbudowanej sieci kanałów w całym budynku, a poszczególne sale można wyposażać w wentylację etapami. Odzysk ciepła ogranicza przy tym straty energii i pomaga utrzymać stabilną temperaturę w pomieszczeniach.
Przeczytaj też: 7 nieoczywistych zalet rekuperacji, o których rzadko mówi się przed montażem
FAQ
Czy termomodernizacja może pogorszyć wentylację w szkole?
Może, jeśli wraz ze zwiększeniem szczelności budynku nie zostanie odpowiednio dostosowana wentylacja.
Czy w każdej szkole powinno się montować wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła?
Nie. System wentylacji powinien być dobrany do stanu i konstrukcji budynku oraz istniejącej instalacji. W niektórych przypadkach wystarczające może być usprawnienie wentylacji naturalnej, w innych konieczne będzie zastosowanie wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła.
Czy warto mierzyć poziom CO₂ w salach lekcyjnych?
Tak. Pomiar CO₂ pozwala sprawdzić, czy wymiana powietrza jest wystarczająca i szybko wykryć problemy z wentylacją. Dzięki regularnym pomiarom można również ocenić, czy wprowadzone rozwiązania rzeczywiście poprawiają warunki w salach.
Źródła
- Rynek Instalacyjny, Jakość powietrza w polskich szkołach na przykładzie modernizacji sali w Zespole Szkół nr 4 w Olkuszu, 2026
- SmogLab / materiały NCBR, przedsięwzięcie „Wentylacja dla szkół i domów”
- PN–EN 16798–1:2019